Nowa wystawa w Muzeum Kresów

28-05-2008, Krzysztof Szpyt

Wokół europejskiej obrzędowości ludowej

W programie tegorocznego sezonu wystawienniczego Muzeum Kresów Lubaczowie z pewnością nie brakuje przedsięwzięć o dużym znaczeniu kulturalnym, wykraczającym daleko poza lokalne znaczenie. Do wydarzeń tego typu należy niewątpliwie międzynarodowa wystawa pt.: “Wspólne korzenie europejskiego dziedzictwa wiejskiego. Kształtowanie się podstaw rozwoju społeczności wiejskich”.
Ekspozycja jest efektem realizacji prestiżowego programu “CULT-RURAL - Promocja Wspólnego Obszaru Kulturowego Europejskich Społeczności Wiejskich” (“Promotion of a Cultural Area Common to European Rural Communities”), współfinansowanego przez Komisję Europejską w ramach programu “Kultura 2000”.
Głównym celem CULT-RURAL jest propagowanie bogatego dziedzictwa europejskiej kultury ludowej w różnych jej aspektach. W projekcie uczestniczą muzea, stowarzyszenia, uniwersytety i organizacje badawcze z siedmiu krajów europejskich: Bułgarii, Francji, Grecji, Węgier, Włoch, Szwecji oraz z Polski. Poprzez szereg międzynarodowych i krajowych spotkań oraz warsztatów partnerzy z poszczególnych krajów mieli okazję zapoznać się z aktualną problematyką europejskiej kultury ludowej. W efekcie wspólnych konferencji opracowano główne tematy i przestąpiono do organizacji trzech międzynarodowych wystaw.
Reprezentujące stronę polską Muzeum Kresów w Lubaczowie, działając w ścisłej współpracy z partnerami z Grecji (The European Academy for sustainable Rural Development - Euracademy Association,  w Atenach) i Bułgarii (Narodowe Muzeum Historyczne w Sofii), przystąpiło do organizacji ekspozycji poświęconej wiejskiej obrzędowości w kontekście poszukiwania wspólnych korzeni kultury ludowej Europy. Duże znaczenie położono również na podkreśleniu społecznego charakteru wiejskiej obrzędowości i jej roli w umacnianiu więzi społecznych oraz w budowaniu tożsamości społeczeństw narodowych.
Tak nakreślony temat zaprezentowano na wystawie poprzez wybrane obrzędy doroczne i rodzinne (Boże Narodzenie, Wielkanoc, wesele, dożynki). Bogate tradycje obrzędowości ludowej reprezentują w swym aspekcie symbolicznym odniesienia do uniwersalnych znaczeń. Treści te osadzone są w tradycji chrześcijańskiej, ale też sięgają do czasów pogańskich (obrzędy ekstatyczne i świętojańskie). Na podstawie materialnych artefaktów, np. fantazyjnych, bułgarskich i greckich masek karnawałowych, polskich palm wielkanocnych, czy wieńców dożynkowych ukazana została materialna i duchowa symbolika wiejskiej obrzędowości. Bardzo interesujące efekty przyniosło symultaniczne zestawienie wybranych obrzędów, funkcjonujących w analogicznej przestrzeni czasowej na terenie Bułgarii, Grecji i w Polsce. Można dzięki temu zauważyć podobieństwa i różnice w obchodzeniu określonych obrzędów na Bałkanach i w Europie Centralnej.
Reprezentujące Polskę eksponaty obok zbiorów własnych lubaczowskiego Muzeum Kresów zostały użyczone na wystawę przez Muzeum Etnograficzne w Krakowie, Muzeum Etnograficzne w Rzeszowie i Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej. Oryginalnym eksponatom towarzyszą pokazy multimedialne oraz pokazy filmów, które znacznie rozszerzają kontekst ekspozycji muzealnej. Materiały filmowe do polskiej części wystawy przygotował znany w regionie podkarpackim red. Jerzy Dynia z rzeszowskiego oddziału TVP3. Opiekę merytoryczną nad przedsięwzięciem sprawują dr hab. Jan Święch i dr Stanisława Trebunia-Staszel z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Przygotowana z dużym wysiłkiem i rozmachem ekspozycja lubaczowska, udostępniona w “Galerii Oficyna” w zespole zamkowo-parkowym, otworzyła cykl wystaw programu CULT-RURAL. Wysiłki lubaczowskich muzealników wspieranych przez kolegów z Grecji i Bułgarii zostały docenione przez pozostałych partnerów. W uroczystym wernisażu, który miał miejsce 18 maja br., wzięli udział przedstawiciele wszystkich siedmiu krajów europejskich biorących udział projekcie. Ważną rolę lubaczowskiego muzeum w realizacji pierwszej wystawy z zaplanowanego cyklu podkreślili w swych wystąpieniach: Stanisław Piotr Makara (dyrektor Muzeum Kresów), Ulf Brangenfeldt ze Swedish Local Heritage Federation w Sztokholmie (lider projektu), a także współautorzy ekspozycji: Fouli Papageorgiou z PRISMA w Atenach i Louisa Karapidaki z Euracademy Association w Atenach. Na ważną rolę ekspozycji w promocji walorów kultury ludowej ziemi lubaczowskiej i województwa podkarpackiego wskazali również Mirosław Karapyta, wojewoda podkarpacki, a także Józef Michalik, starosta lubaczowski. Już jesienią wystawa będzie eksponowana w Sofii, a następnie uda się do Aten.
Wystawie towarzyszy bogato ilustrowany przewodnik, w którym zamieszono opisy poszczególnych obrzędów, zarówno w języku angielskim, jak i polskim.


Janusz Mazur